SAĞLIKLI GÜNLER Doç. Dr. Gürden Gür Diyabet (Şeker Hastalığı) - 2 -

Şeker Hastalığının Aşamaları:

- İnsülin Direnci: Pankreas bezindeki özel hücreler tarafından üretilen insülin, kandaki glikoz düzeyini kontrol eden temel hormondur. İnsülin kandaki glikozu hücrelere yönlendiremediği zaman kandaki şeker ve insülin seviyesi yükselir. Dolayısıyla hücrelerin insüline cevap veren bölümleri artık cevap veremez hale gelirki buna insülin direnci denir. Kan, şeker ve insülinle dolu olduğu halde hücreler şekere aç hale gelir. İnsülin direncinin sonucu olarak, hücre ve dokular dolayısıyla da organlar hızlı bir şekilde yaşlanır.

İnsülin direncine yol açan birinci sorun genetik eğilimdir. Diğerleri ise, öğün atlayarak birden yüksek kalorili öğünler almak ve hareketsiz yaşam tarzıdır.

- Gizli şeker: Kandaki şeker-insülin dengesizliğini gösteren, dolayısıyla şeker hastalığına doğru giden metabolik durumdur. Açlık kan şekeri ölçümündeki değer 100 mg/dl’nin üzerinde ancak diyabet tanısı konulmamış olup yemekten 2 saat sonraki tokluk şekeri 140 mg/dl’nin üzerinde olduğunda, gizli şeker tanısı konulur ve bu durumun ileriki yıllarda diyabete dönüşme riski %50’nin altında değildir. Gizli şeker, belirti vermez. Ancak net tanı konulabilmesi için hastalara şeker yükleme testi uygulanır.

Aile diyabet hikâyesi olanlar, şişmanlık, yüksek tansiyon, kolesterol ve trigliserid yüksekliği gibi durumlarda mutlaka gizli şeker testi yaptırılmalıdır.

Tedavi: Şeker hastalığında ağız yoluyla kullanılabilen ilaçlar olduğu gibi insülin tedavisi de en önemli seçeneklerden birisidir. Ancak, hastanın hangi ilacı hangi durumda hangi dozda kullanacağı konusu da tedavide oldukça önem taşır. Bu nedenle hangi tip şeker hastası olursa olsun tedavinin bir endokrinoloji uzmanının kontrolü altında olması şarttır.

İlaç-insülin tedavisinin tek başına yeterli olacağı asla düşünülmemelidir. Şeker hastalığı tedavisinin belkide en önemli ayaklarından biri perhiz ya da başka bir ifade ile doğru beslenmedir.

Vücut için gerekli olan günlük enerjinin %50’si karbonhidratlardan karşılanır. Şeker hastaları karbonhidrat konusunda titiz davranmalıdır. Basit karbonhidratlardan (şeker, şekerli tatlılar, bal, reçel, hazır meyve suları gibi) uzak durmalı, karbonhidrat ihtiyacı kompleks (karmaşık) karbonhidratlardan (meyve, sebze, kuru baklagil, tam buğday unundan yapılmış gıdalar) posalı yiyeceklerden karşılanmalıdır.

Şeker hastalığında tedavi bununla da bitmez. Kan şekerini düşürmek ve insülin ihtiyacının azaltılması için düzenli egzersiz yapmak büyük önem taşır.

Bütün bunların yanı sıra, doğru beslenmek için mutlaka bir diyetisyenden yardım alınmalı, sigara ve alkolden uzak durulmalı, her yıl check-up yaptırıp, göz ve diş muayeneleri, ayak bakımı ihmal edilmemelidir.

DOĞRU BİLİNEN YANLIŞLAR

• Ekşi meyvelerde daha az şeker var: (Yanlış)

Ekşi veya tatlı meyvenin içerdiği karbonhidrat (meyve şekeri) miktarı farklı değil. Ancak meyveler olgunlaştıkça içindeki şeker miktarı artar ve emilim hızlanır. Bu nedenle kayısı, armut, şeftali, muz gibi meyvelerin yumuşak ve sulu olduğu dönemlerde yenilmemesi veya daha sert olanların seçilmesi kan şekerinin kontrolü için önemli.

• Çok şeker yiyen şeker hastası olur: (Yanlış)

Fazla miktarda şeker alımı ile diyabetli olma arasında bir ilişki yok. Ancak şeker ve şeker içeren yiyeceklerin fazla miktarda yenilmesi şişmanlığa neden olur. Eğer kişinin diyabetli olmaya yakınlığı varsa şişmanlık diyabetin ortaya çıkışını hızlandırır.

• İnsülin kullananlar bulantı ve ateşli seyreden hastalıklarda insilün tedavisini bırakmalı: (Yanlış)

Aksine enfeksiyon insüline olan gereksinimi arttırır.

• Doğal balda şeker yoktur, serbestçe yenilebilir: (Yanlış)

Hem doğal balda hem de yapay balda glikoz ve fruktoz vardır. Bal kan şekerini yükselten bir besindir.

• Diyabeti olan biri kan bağışında bulunamaz: (Yanlış)

Diyabet kan bağışı yapmayı engellemez. Diyabet bulaşıcı ve kan yoluyla geçen bir sağlık sorunu değil.

• İnsilün bağımlılık yapar: (Yanlış)

İnsilün alışkanlık ya da bağımlılık yapmaz.

• Bazı bitkiler kan şekerini düşürür: (Yanlış)

Bitkilerin yenilmesi ya da kaynatıldıktan sonra içilmesi kan şekerini düşürmez.

Gelecek Sayıda Hipoglisemi