KARACİĞER YETMEZLİĞİ NEDİR NASIL TEŞHİS EDİLİR?

Doç.Dr.Gürden GÜR

Medicana International Ankara Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü

Karaciğer çok önemli fonksiyonları olan bir organdır. Pek çok hayati biyokimyasal reaksiyonunun gerçekleştiği organ olan karaciğer, değişik sebeplerden dolayı fonksiyonlarını kaybedebilir. Bu sebepler arasında viral hepatitler, alkol kullanımı, ilaç entoksikasyonları sayılabileceği gibi bu liste çok daha fazla uzatılabilir. Alkol kullanımı alınan miktarla ilişkili olarak zaman içerisinde karaciğere hasar verir ve süreç son dönem karaciğer hastalığı olan sirozla sonuçlanabilir. Viral hepatitler kronik karaciğer hastalıklarının en önemli nedenlerindendir. Özellikle hepatiti B ve hepatiti C virüslerine bağlı karaciğer hastalıkları toplumda sık olarak görülmektedir. Karaciğer kendisini yenileyebilme özelliği olan bir organ olmasına rağmen bazı durumlarda bu yeterli olamayabilmekte ve kalıcı sorunlar ortaya çıkabilmektedir. Karaciğer yetmezliği akut ve kronik şekiller de ortaya çıkabilir. Daha önceden herhangi bir karaciğer rahatsızlığı olmayan kişilerde değişik sebeplerden dolayı ani olarak karaciğer yetmezliği gelişebileceği gibi, uzun vadede karaciğer rahatsızlığı tedrici olarak ilerleyen hastalarda vardır. Karaciğer yetmezliği olan hastalarda teşhis klinik, laboratuar ve görüntüleme yöntemleri ile konulabilmektedir.

Hastalarda halsizlik, gözlerde sararma, idrar renginde koyulaşma, iştahsızlık gibi belirtiler olur. Bu hastalarda pıhtılaşma faktörlerinin eksikliği ve trombosit miktarındaki azalmalar nedeniyle kanamalara daha sık rastlanmaktadır. Karaciğer yetmezliğinin ilerlediği durumlarda nöropsikiyatrik bazı tablolarda ortaya çıkabilmektedir.

Bunlar arasında hafıza bozuklukları, davranışlarda değişmeler, uykuya eğilim, sinirlilik, yer ve zaman oryantasyonunda değişmeler gibi durumlar sayılabileceği gibi, ağır durumlarda şuur kaybı ve koma hali de gelişebilir. Kronik karaciğer yetmezliği olan hastalarda karında su birikmesi ve bacakta şişlikler gibi su tuz dengesinin bozulmasına bağlı bulgular izlenebilir. Karaciğer yetmezliği olan hastalarda beslenme dengesi de bozulmuş olup buna ait belirtilerde sıklıkla saptanmaktadır. Karaciğer yetmezliği olan hastalarda bazı cilt bulguları da görülebilmektedir.

Karaciğer yetmezliğinde laboratuar bulguları hem sebebin bulunmasında hem hastalığın şiddetini belirlemede önemli yere sahiptir. Karaciğer hasarını gösteren kan testleri mevcut olup, bunların düzenli kontrolüyle hastalığın seyri hakkında fikir sahibi olunabilir.

Karaciğer yetmezliği olan hastalarda ultrasonografi, tomografi gibi yöntemlerle karaciğer ve karaciğerle ilişkili damarsal yapılar hakkında önemli bilgiler edinilebilir. Sebebin bulunabilmesi tedavinin doğru ve sağlıklı yapılabilmesi için büyük önem taşır.

Karaciğer yetmezliğine yol açan sebebin bulunabilmesinde karaciğer biyopsisi de önemli bilgiler veren bir yöntemdir. Hastalığın nedeni, şiddeti ve olası seyri hakkında değerli bilgiler veren karaciğer biyopsisi hekimin gerekli görüldüğü durumlarda uygulanabilir. Karaciğer biyopsisin komplikasyon oranı düşük olup, emniyetle kullanabilen çok değerli bir tanı yöntemidir.

Akut karaciğer yetmezliklerinde hastanın durumu hızla bozulabileceğinden karaciğer transplantasyonu yapılabilecek bir merkezde tedavisinin sürdürülmesi çok önemlidir. Akut karaciğer yetmezliği olan hastalar uygun bir tedaviyle sağlıklarına kavuşabilecekleri gibi bir kısmı kronik hale de gelebilir.

Karaciğer transplantasyonu son dönem karaciğer hastalıklarının tedavisinde en önemli yöntemdir. Canlı verici karaciğeri kullanılarak yapılabileceği gibi kadavradan karaciğer nakli de yapılabilmektedir.

Karaciğer yetmezliği önemli bir sağlık sorunu olması nedeniyle konusunda yeterli bilgi ve donanıma sahip merkezlerde takip edilmelidir.